Từ niềm đam mê robot trong những năm tháng sinh viên đến hành trình đưa linh kiện UAV Việt Nam vào chuỗi cung ứng thế giới, ông Trần Anh Tuấn – CEO & Founder Saolatek cho rằng kinh tế tầm thấp đang mở ra một cơ hội hiếm có: Việt Nam có thể tham gia ngay từ đầu, thay vì tiếp tục chạy theo những ngành công nghiệp đã định hình từ hàng chục năm trước.
Ngày còn là sinh viên Đại học Bách khoa, ông Trần Anh Tuấn thường dành thời gian cho những cỗ máy có thể tự chuyển động. Khi ấy, robot vẫn là một lĩnh vực khá mới. Drone chưa xuất hiện phổ biến trên cánh đồng, công trường hay đường dây điện. Khái niệm taxi bay, trung tâm điều hành phương tiện không người lái hoặc logistics trên không càng xa lạ. Nhưng niềm say mê ấy đã theo ông Tuấn suốt nhiều năm, đưa ông đến con đường khởi nghiệp trong lĩnh vực UAV – thiết bị bay không người lái.
Từ những thử nghiệm ban đầu, doanh nghiệp Việt Nam do ông điều hành đã từng bước tham gia cung cấp linh kiện, module camera cho các hãng drone hàng đầu thế giới.
Với ông, mỗi linh kiện được thị trường quốc tế chấp nhận không chỉ mang ý nghĩa của một đơn hàng. Đó còn là câu trả lời cho câu hỏi từng khiến nhiều người băn khoăn: kỹ sư Việt Nam có thể làm chủ công nghệ cao và bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu hay không?
Câu trả lời, theo ông Tuấn, là có.
Phần giá trị lớn nhất nằm dưới mặt đất
Tại chuyên đề “UAV và kinh tế tầm thấp – Xu hướng phát triển và cơ hội tại Việt Nam”, ông Trần Anh Tuấn – CEO Công ty TNHH Saolatek; Phó Chủ tịch & CEO Mạng lưới Hàng không Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam (AUVS VN); Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế Tầm thấp Việt Nam (LAEP), cho rằng thế giới đang bước vào một không gian kinh tế mới.
Kinh tế tầm thấp được hình thành trên cơ sở khai thác khoảng không bên dưới tầng hàng không dân dụng bằng drone, taxi bay, tàu tự hành và các phương tiện không người lái.
Ông Tuấn cho biết kinh tế tầm thấp có thể đạt quy mô khoảng 9.000 tỉ USD vào năm 2050, trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh bên cạnh trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Tại Việt Nam, tiềm năng ngành này được ước tính khoảng 10 tỉ USD, mở ra cơ hội trở thành trung tâm công nghiệp tầm thấp của khu vực. Thực tế, nhiều mô hình đã được chúng ta triển khai như bay ngắm cảnh Vịnh Hạ Long bằng thủy phi cơ, tour trực thăng tại TP.HCM, tuyến bưu chính UAV xuyên biển Cần Giờ – Vũng Tàu và thử nghiệm drone giao hàng, cứu trợ tại nhiều địa phương. Các ứng dụng này góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí và khắc phục hạn chế địa hình.
Tuy nhiên, nhắc đến kinh tế tầm thấp, nếu chỉ nhìn vào những chiếc drone đang bay, chúng ta mới nhìn thấy phần nổi. Phần giá trị lớn hơn nằm dưới mặt đất: hệ thống quản lý bay không người lái, bến cất hạ cánh, kho bãi, trung tâm điều hành, bản đồ số, phần mềm quản lý, mạng lưới dữ liệu và các quy trình bảo đảm an toàn vùng trời.
Ông Tuấn chia sẻ, hơn 60% giá trị của nền kinh tế này nằm ở hạ tầng và các dịch vụ hỗ trợ. Thách thức của thế giới hiện nay không còn là làm ra một chiếc drone có thể cất cánh, mà là quản lý hàng nghìn phương tiện tự hành cùng hoạt động trong một vùng trời mà không va chạm, không xâm nhập khu vực hạn chế và không đe dọa sự an toàn của con người.
“Thách thức lớn nhất không còn là chế tạo một chiếc drone, mà là làm sao để hàng nghìn phương tiện tự hành có thể cùng hoạt động an toàn trong một vùng trời.”
Drone đang song hành cùng đời sống
Trên các cánh đồng, drone có thể giúp người nông dân khảo sát cây trồng, phát hiện sâu bệnh và phun thuốc ở những khu vực khó tiếp cận.
Trên các tuyến truyền tải điện, thiết bị bay không người lái có thể kiểm tra đường dây, trụ điện, phát hiện điểm bất thường trước khi xảy ra sự cố. Tại các dự án năng lượng tái tạo, drone hỗ trợ khảo sát những cánh đồng điện mặt trời, tua-bin gió và hệ thống hạ tầng trải rộng trên diện tích lớn.
Trong thiên tai, cháy rừng hay sạt lở, một chiếc drone được đưa lên đúng thời điểm có thể truyền hình ảnh về trung tâm chỉ huy, tìm kiếm người mắc kẹt và giúp lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường nhanh hơn.
Ở lĩnh vực du lịch, drone không chỉ tạo ra những khuôn hình đẹp. Công nghệ này còn có thể hỗ trợ khảo sát điểm đến, quản lý dòng khách, tổ chức trình diễn ánh sáng và xây dựng những sản phẩm truyền thông mới cho địa phương.
Những ứng dụng ấy cho thấy UAV không còn là món đồ giải trí. Nó đang trở thành một công cụ sản xuất, một “người lao động” đặc biệt trong nông nghiệp, công nghiệp, logistics, đô thị, năng lượng, du lịch, cứu hộ và quốc phòng.
Khác với hàng không hay dầu khí truyền thống, ngành công nghiệp UAV toàn cầu vẫn đang định hình, mang đến cơ hội để Việt Nam tham gia ngay từ vạch xuất phát. Theo ông Trần Anh Tuấn, chúng ta sở hữu ba lợi thế lớn: địa chính trị, năng lực công nghệ và nền tảng sản xuất. Đội ngũ kỹ sư trẻ giỏi AI, phần mềm, kết hợp cùng hệ sinh thái công nghiệp, logistics mạnh mẽ của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu hoàn toàn đủ sức tạo ra một hành lang sản xuất thiết bị tự hành chiến lược tại phía Nam.
Một chiếc UAV cần nhiều ngành học cùng “cất cánh”
Một chiếc UAV không thể được tạo ra chỉ bởi một kỹ sư. Nó cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành khác nhau.
Sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí có thể tham gia thiết kế kết cấu, thân vỏ, cánh quạt và các cơ cấu chuyển động. Người học Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử có thể phát triển hệ thống nguồn, cảm biến, mạch điều khiển và thiết bị truyền tín hiệu.
Sinh viên Công nghệ thông tin có thể tham gia viết phần mềm điều khiển, xử lý hình ảnh, dữ liệu bay, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống nhận diện vật thể. Trong khi đó, người học Công nghệ kỹ thuật công trình xây dựng có thể ứng dụng UAV vào khảo sát địa hình, lập bản đồ, giám sát tiến độ và kiểm tra chất lượng công trình.
Nhưng chế tạo được thiết bị mới chỉ là bước đầu.
Để một đội drone vận chuyển hàng hóa có thể hoạt động, cần người xây dựng tuyến đường bay, tổ chức kho bãi, điều phối phương tiện và kiểm soát dòng hàng. Đây là không gian nghề nghiệp của sinh viên các ngành Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, Khai thác vận tải và Kinh tế vận tải.
Khi sản phẩm bước ra thị trường quốc tế, doanh nghiệp lại cần nhân lực từ các ngành Kinh doanh quốc tế, Thương mại điện tử, Marketing và Quan hệ công chúng để nghiên cứu thị trường, phát triển mô hình kinh doanh, xây dựng thương hiệu và đưa công nghệ đến gần hơn với cộng đồng.
Ngay cả sinh viên Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành cũng có thể tìm thấy cơ hội trong hệ sinh thái này, từ phát triển sản phẩm du lịch ứng dụng drone đến tổ chức các chương trình trình diễn trên không.
BVU hiện đào tạo nhiều ngành thuộc các nhóm công nghệ – kỹ thuật, kinh tế biển – logistics, quản trị và truyền thông có khả năng kết nối trực tiếp với chuỗi giá trị của kinh tế tầm thấp. Kinh tế tầm thấp không tạo việc làm cho riêng ngành chế tạo drone. Nó cần kỹ sư, lập trình viên, chuyên gia logistics, người điều hành vận tải, nhà quản trị, chuyên gia pháp lý và cả những người làm truyền thông.
Để UAV cất cánh, Việt Nam cần một “đường băng” đồng bộ về chính sách, hạ tầng và nhân lực. Bên cạnh hành lang pháp lý linh hoạt để thử nghiệm, đào tạo thực chiến là then chốt. Các trường đại học như BVU được kỳ vọng sẽ tiên phong tham gia mạng lưới UAV, xây dựng phòng thí nghiệm để sinh viên trực tiếp giải quyết các bài toán thực tế từ doanh nghiệp. Từ những không gian này, thế hệ kỹ sư UAV đầu tiên sẽ trưởng thành, đưa tri thức và khát vọng của người trẻ Việt vươn lên làm chủ bầu trời tầm thấp.
Một hệ sinh thái UAV cần những ai?
- Thiết kế thiết bị: Công nghệ kỹ thuật cơ khí, Công nghệ kỹ thuật điện, điện tử.
- Phát triển “bộ não”: Công nghệ thông tin, phần mềm, trí tuệ nhân tạo và xử lý dữ liệu.
- Xây dựng hạ tầng: Công nghệ kỹ thuật công trình xây dựng.
- Điều hành vận chuyển: Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, Khai thác vận tải, Kinh tế vận tải.
- Đưa sản phẩm ra thị trường: Kinh doanh quốc tế, Thương mại điện tử, Marketing.
- Kết nối cộng đồng: Quan hệ công chúng, truyền thông và du lịch.
