Hội trường Trường Đại học Bà Rịa – Vũng Tàu sáng nay (16/7/2026) có một vị khách đặc biệt. GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm – người từng giữ cương vị Hiệu trưởng của trường trong giai đoạn 2016- 2019 – trở lại gặp gỡ giảng viên với một chủ đề đang được cả thế giới quan tâm: “Giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI – Tiến hóa hay trở nên không còn cần thiết?”
Sau phần chào hỏi thân mật, thầy đặt ngay một câu hỏi khó trả lời:
“Nếu trí tuệ nhân tạo có thể viết, lập trình, phân tích, dịch thuật, thiết kế và trả lời gần như mọi câu hỏi, thì trường đại học sẽ còn dạy điều gì?”
Cả hội trường im lặng và nhiều người dõi theo bài nội dung của thầy, ghi chép thông tin.
Xuyên suốt bài chia sẻ, thầy tập trung vào việc: Không phải AI sẽ thay thế con người như thế nào, mà là con người và đại học sẽ phải thay đổi ra sao để không bị bỏ lại phía sau.
AI không còn là một ngành học
Theo GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm, nhiều trường đại học vẫn đang nhìn AI như một chuyên ngành thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin. Nhưng thực tế đã khác. AI đang len vào gần như mọi lĩnh vực: kinh doanh, tài chính, luật, y tế, giáo dục, logistics, du lịch, truyền thông, nghệ thuật, ngoại ngữ…
Giáo sư đánh giá: “Trong tương lai gần, mọi sinh viên tốt nghiệp đều cần có năng lực sử dụng AI giống như việc sử dụng máy tính và Internet ngày nay”.
Từ góc nhìn đó, giáo sư đưa ra một công thức ngắn gọn: AI = X, hay nói cách khác là AI + mọi lĩnh vực. Điều này đồng nghĩa, người học luật không chỉ học luật; người học du lịch không chỉ học quản trị dịch vụ; người học ngoại ngữ cũng không chỉ học ngôn ngữ. Họ cần biết cách khai thác AI như một công cụ nghề nghiệp, biết làm việc với dữ liệu và hiểu những vấn đề đạo đức, pháp lý mà công nghệ mới đặt ra.
Tham dự buổi chia sẻ, PGS.TS Nguyễn Bá Hoàng – Hiệu trưởng BVU trân trọng cảm ơn nhiệt tâm của GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm dành cho BVU. Thầy là một thành viên trong đại gia đình BVU xa nhà lâu ngày nên trở về và mang theo bao tri thức, chia sẻ cho mọi người.
Điều cần thay đổi không phải là một môn học
Một trong những điểm đáng chú ý trong bài trình bày là giáo sư không đề xuất bổ sung thêm vài học phần về AI. Theo thầy, điều cần thay đổi là cấu trúc của chương trình đào tạo.
GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm giới thiệu mô hình đào tạo liên ngành, trong đó khoảng một nửa chương trình là các năng lực nền tảng mà bất kỳ sinh viên nào cũng cần có: trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, AI tạo sinh, AI Agents, điện toán đám mây, chuyển đổi số, an ninh mạng, tư duy thiết kế, quản trị dự án, đạo đức AI và pháp luật về dữ liệu.
Phần còn lại là kiến thức chuyên ngành: Cách tiếp cận này không nhằm thay thế các ngành đào tạo hiện có, mà nâng cấp chúng theo hướng “AI + X”, để sinh viên tốt nghiệp vừa có chuyên môn, vừa đủ năng lực làm việc trong nền kinh tế số.
Thầy cũng giới thiệu hàng loạt chương trình đào tạo tích hợp có thể triển khai trong tương lai, từ FinTech và AI, LegalTech, AI trong chăm sóc sức khỏe, Công nghệ du lịch thông minh đến AI và biên phiên dịch, Digital Humanities hay AI trong tham vấn tâm lý.
Đại học không thể cạnh tranh với AI bằng… kiến thức
Có lẽ thông điệp khiến nhiều người suy ngẫm nhất nằm ở phần cuối bài nói chuyện. Theo GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm, nếu đại học vẫn xem nhiệm vụ chính là truyền đạt kiến thức, thì sẽ rất khó cạnh tranh với AI.
Máy có thể truy xuất thông tin trong vài giây và cung cấp 24/7. AI có thể tổng hợp hàng nghìn tài liệu gần như tức thời.
Điều đại học cần tạo ra không còn là người “biết nhiều”, mà là người biết đặt câu hỏi, biết phản biện, biết kết nối tri thức và biết sử dụng AI để tạo ra giá trị mới.
Trong thế giới mà tri thức trở nên phổ cập, năng lực học tập suốt đời sẽ quan trọng hơn rất nhiều so với lượng kiến thức tích lũy trong bốn năm đại học. Đó cũng là lý do giáo sư nhiều lần nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và học tập liên tục; những năng lực này AI có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay con người quyết định.
Vì sao một trường đại học thực sự vẫn giữ vai trò không thể thay thế?
Theo nhận định của Giáo sư, đại học không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn giúp người học hình thành phương pháp tư duy, biết phản biện, đặt câu hỏi và khiêm tốn trước chân lý. Đây cũng là môi trường nuôi dưỡng nghiên cứu thông qua sự hợp tác giữa giảng viên, sinh viên, phòng thí nghiệm, hội đồng đạo đức và cộng đồng học thuật, những yếu tố mà AI không thể thay thế. Quan trọng hơn, đại học là nơi con người trưởng thành về nhân cách, học cách hợp tác, tôn trọng khác biệt, chịu trách nhiệm và phát triển năng lực lãnh đạo. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng mạnh mẽ, đại học còn góp phần định hướng các giá trị đạo đức, giúp con người sử dụng AI một cách có trách nhiệm và luôn đặt công nghệ dưới sự kiểm soát của con người.
Tiếp nối những tư duy giáo dục hiện đại
Với nhiều giảng viên BVU, cuộc gặp lần này cũng là dịp gặp lại người từng dẫn dắt nhà trường trong một giai đoạn chuyển mình. Những ai từng làm việc với GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm hẳn còn nhớ quan điểm mà thầy nhiều lần nhắc đến: “Chất lượng sinh viên ra trường là con số biết nói.”
Nhiều năm sau, khi AI trở thành tâm điểm của giáo dục toàn cầu, triết lý ấy vẫn không thay đổi. Chỉ có yêu cầu về “chất lượng” đã được mở rộng hơn. Sinh viên không chỉ cần chuyên môn, mà còn phải biết làm chủ công nghệ, thích ứng với những thay đổi liên tục của thị trường lao động và giữ được tư duy độc lập trước những gì AI tạo ra.
Điều đọng lại sau buổi chia sẻ, đó là một câu hỏi mà mỗi trường đại học, mỗi giảng viên và mỗi sinh viên đều phải tự trả lời: Nếu AI ngày càng thông minh hơn, điều gì sẽ làm nên giá trị không thể thay thế của con người?
Có thể, chính hành trình đi tìm câu trả lời ấy sẽ là sứ mệnh mới của giáo dục đại học trong những năm tới.
